ಬರೀ ಕೋಟೆಯಲ್ಲ ಐದು ಸುತ್ತಿನ ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ!

16 May, 2017
ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ

-ಅನಿಲ್‌ಕುಮಾರ್‌ ಕಿತ್ತೂರ

**

‘ಈ ವರ್ಷದ ನನ್ನ ಪಯಣ ಕೋಟೆ–ಕೊತ್ತಲಗಳತ್ತ’ ಎಂಬುದು ನಿರ್ಧಾರವಾದ ಬಳಿಕ ನೋಡಲೇಬೇಕಾದ ಕೋಟೆಗಳ ಯಾದಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಾ ಹೋದೆ. ಅದು ಹನುಮನ ಬಾಲದಂತೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಲೇ ಹೋಯಿತು. ಯಾವ ಕೋಟೆಗೆ ಮೊದಲು ಹೋಗುವುದು ತಿಳಿಯದೆ ತಲೆ ಕೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ ‘ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ ಸ್ವರೂಪದ ತೋರಗಲ್‌ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನೋಡಿರುವೆಯಾ’ ಎಂದು ಗೆಳೆಯರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಗೊಂದಲವೆಲ್ಲ ದೂರವಾಗಿ ನನ್ನ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಹೆಗಲಿಗೇರಿದರೆ, ಬೈಕ್‌ ತೋರಗಲ್‌ ಕೋಟೆಯತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡಿತು.

ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಮದುರ್ಗ ತಾಲ್ಲೂಕು ತೋರಗಲ್‌ನಲ್ಲಿದೆ ಈ ಅಪರೂಪದ ಕೋಟೆ. ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಅಂದಾಜು ಹತ್ತು ಕಿ.ಮೀ. ಚಲಿಸಿದರೆ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಊರು ಸಿಗುತ್ತದೆ. ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಕಬ್ಬು ತುಂಬಿದ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳು. ಕೋಟೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಇರುವ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿಗೆ ಅವುಗಳು ತೆರಪಿಲ್ಲದಂತೆ ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಅದರಲ್ಲೇ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಗುಡ್ಡ ಏರುತ್ತಾ ಹೋದಾಗ ದೂರದಿಂದಲೇ ಅಂದದ ಕೋಟೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿತ್ತು.

(ಅರಮನೆಯ ಭಗ್ನಾವಶೇಷಗಳು)

ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಜಾಗ: ತೋರಗಲ್‌ ಕೋಟೆ ಎಂತಹ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಜಾಗದಲ್ಲಿದೆ ಗೊತ್ತೆ? ಮೂರೂ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಕಲ್ಲಿನ ಗುಡ್ಡಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿಯೇ ಸಿಕ್ಕ ಹಳದಿ–ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಶಹಾಬಾದಿ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಒಳ್ಳೆಯ ಮಜಬೂತಾದ ಕೋಟೆಯಿದು. ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೋಟೆಯ ಸುತ್ತ ಅಂದಾಜು 20 ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ಆಳ ಹಾಗೂ 15 ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ಅಗಲದ ಕಂದಕ ಇದೆ. ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿ ಹಾಗೂ ಪಕ್ಕದ ಸರೋವರ ಎರಡರಿಂದಲೂ ಈ ಕಂದಕಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ನೀರು ಹರಿಸುವಂತಹ ಸೌಲಭ್ಯವಿತ್ತಂತೆ. ಕೋಟೆಯ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ಶಾಸನಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳ ಮೂಲವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಹೊರಟರೆ ನಮ್ಮನ್ನು 16ನೇ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ.

ಅಡಗುದಾಣಗಳು: ಕೋಟೆಯ ಹೊರಗಿನ ಚಲನವಲನ ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಪ್ರತಿ 300 ಅಡಿಗಳಿಗೆ ಒಂದರಂತೆ ಅಡಗುದಾಣಗಳಿವೆ. ಕೋಟೆಯ ನಾಲ್ಕೂ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಫಿರಂಗಿಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದ್ದ ಕುರುಹುಗಳಿವೆ. ಎರಡು ಫಿರಂಗಿಗಳು ಕೋಟೆ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಮಣ್ಣು ತಿನ್ನುತ್ತಾ ಬಿದ್ದುಕೊಂಡಿವೆ.

(ಚಿತ್ರಕೃಪೆ: ಗೂಗಲ್ ಅರ್ಥ್)

ಏಳು ಸುತ್ತಿನ ಕೋಟೆ ಇದಾಗಿತ್ತಂತೆ. ಈಗ ಐದು ಆವರಣಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯ. ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಒಂದೊಂದು ಬುರುಜು ಇದೆ. ಕೋಟೆ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ನಾಲ್ಕು ದ್ವಾರಗಳು ಇದ್ದವಂತೆ. ಸದ್ಯ ಪೂರ್ವದ ದ್ವಾರ ಮಾತ್ರ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟೆಯಿದ್ದು, ದಣಿದು ಬಂದವರು ಅರೆಕ್ಷಣ ಕುಳಿತರೆ ಸಾಕು, ಜೋಂಪು ಆವರಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ; ಅಷ್ಟೊಂದು ಆಹ್ಲಾದಕರ ವಾತಾವರಣ.

ಒಳಗಿನ ಕಟ್ಟಡವೊಂದರ ಮೇಲೆ ಇಬ್ಬರು ಡುಮ್ಮಣ್ಣರ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿವೆ. ಅವರು ಯಾವ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳು, ಏನು ಹೇಳಲು ಹೊರಟಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುವುದು ಎಷ್ಟು ತಲೆ ಕೆರೆದುಕೊಂಡರೂ ಗೊತ್ತಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇನ್ನೊಂದು ಕೆತ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಟೊಣಪ ಮೀನು ಮುಖ ಸಿಂಡರಿಸಿಕೊಂಡು ಮಲಗಿದ್ದರೆ, ಸಪೂರ ಮೀನು ಈಜಲು ಸನ್ನದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಹೌದು, ಈ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಯಾರಿಗೆ, ಯಾವ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿವೆ?

ಕೋಟೆಯ ಒಳಭಾಗ ಸುಮಾರು ನೂರು ಎಕರೆಯಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ರಾಜವಾಡೆ ಪ್ರದೇಶವೇ ಐದು ಎಕರೆಗಳಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಭೂತನಾಥ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣ ಇದೆ. ಚಾಲುಕ್ಯರ ಶೈಲಿಯ ಕಟ್ಟಡ ಇದಾಗಿದ್ದು, ಸುಭದ್ರವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ನಿರ್ವಹಣೆ ಕೊರತೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ರ್ಣಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮಸೀದಿ ಸಹ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಪಾಳುಬಿದ್ದ ಅರಮನೆ, ಕುದುರೆ ಲಾಯ, ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಕಟ್ಟಡ, ನೆಲಮಹಡಿ ಗೋದಾಮುಗಳೆಲ್ಲ ಗತಕಾಲದ ವೈಭವಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಂತೆ ಹೋಲುವ ಭಗ್ನಾವಶೇಷವೊಂದು ಇಲ್ಲಿದ್ದು ಪ್ರಾಯಶಃ ಅದು ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರ ಆಗಿದ್ದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ.

ಕೋಟೆ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ನಾಂದಿಹಾಡುವ ಮುಂಚೆ ಗ್ರಾಮದ ಮಲ್ಲಮ್ಮ ಎಂಬ ತುಂಬು ಗರ್ಭಿಣಿಯನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತಂತೆ. ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ದವಸ ಧಾನ್ಯದ ಎಡೆಯನ್ನೂ ಆಕೆಗೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ಕಥೆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಜನಿತವಾಗಿದೆ. ಸಮಾಧಿ ಇದೆಯೆಂದು ಸ್ಥಳೀಯರು ತೋರಿಸುವ ಆ  ಜಾಗ ಕೋಟೆಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಸೋಜಿಗದ ಸಂಗತಿ ಏನೆಂದರೆ ಈ ಅಪರೂಪದ ಕೋಟೆಯ ಕುರಿತು ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ  ಬಹುತೇಕ ಜನರಿಗೇ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ.

**

30 ಗ್ರಾಮಗಳಿಗೆ ಈಗಲೂ ಮಹಾರಾಜರು

ತೋರಗಲ್‌ ಜಹಗೀರ್‌ನಲ್ಲಿ 1932ರಿಂದ 1949ರವರೆಗೆ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದವರು ಕಿರಿಯ ನರಸೋಜಿರಾವ್‌ ಸಿಂಧೆ. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ಸಿಂಧೆ ಮನೆತನದ ಎಂಟು ತಲೆಮಾರಿನವರು ಈ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ಆಳಿದ್ದರು. 1949ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಸ್ಥಾನ ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು.

ಆದರೆ, ತೋರಗಲ್‌ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಿನ 30ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಗ್ರಾಮಗಳ ಪಾಲಿಗೆ ಸಿಂಧೆ ಮನೆತನದ ಸಂಜಯ್‌ಸಿಂಗ್‌ ಈಗಲೂ ಮಹಾರಾಜರು. ಅರಮನೆ ಭಗ್ನಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ವಾಡೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ವಾಸವಾಗಿದ್ದು, ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ. ಸಿಂಧೆ ಮನೆತನದವರು ಎಲ್ಲಿಯೇ ಸಿಕ್ಕರೂ ‘ಮಹಾರಾಜರು’ ಎಂದು ಜನ ಅವರನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

**

ಶಿವಾಜಿ ಸೈನ್ಯದ ಬೀಡು
ಭೂತಾಯಶ ಎಂಬ ರಾಜ ಕ್ರಿ.ಶ. 1100ರಲ್ಲಿ ತೋರಗಲ್‌ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರು. ಅವರೇ ಈ ಊರಿನ ಸುತ್ತ ಬೃಹದಾಕಾರದ ಕೋಟೆಯನ್ನೂ ಕಟ್ಟಿಸಿದರು ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿಯಿದೆ.

ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಾಡಲು ದಂಡಯಾತ್ರೆ ಕೈಗೊಂಡಾಗ ಅಪ್ಪಾಜಿ ಸುರೋ ಮತ್ತು ಮಾಲಾಜಿ ಮೀರಾಸಾಹೇಬ್‌ ಭೋಸಲೆ ಎಂಬ ಯೋಧರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ 12 ತುಕಡಿ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣದ ಕಡೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು. ಆ ಸೈನ್ಯ ತೋರಗಲ್‌ ಕೋಟೆಯಲ್ಲೇ ಬಿಡಾರ ಹೂಡಿತ್ತು. ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಅದನ್ನೇ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ನರಗುಂದ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ತನ್ನ ಕೈವಶ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತ್ತೆಂದು ದಾಖಲೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ.

ಮೊದಲು ವಿಜಾಪುರದ ಆದಿಲ್‌ಷಾಹಿ, ಬಳಿಕ ಕೊಲ್ಲಾಪುರದ ಛತ್ರಪತಿಯವರ (ಶಿವಾಜಿ ಅವರ ಸೊಸೆ ತಾರಾಬಾಯಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ರಾಜ್ಯ) ಮಾಂಡಲೀಕನಾಗಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದ ನರಸೋಜಿ ಸಿಂಧೆ ಅವರೇ ತೋರಗಲ್‌ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು (ಸ್ಥಾಪನೆ: ಕ್ರಿ.ಶ. 1690). ನರಸೋಜಿ ಅವರ ಪುತ್ರಿ ಜೀಜಾಬಾಯಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲಾಪುರ ರಾಜಪುತ್ರನಾದ ಸಂಭಾಜಿಯವರು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ರಾಜ್ಯದ ಮಾಂಡಲೀಕರಲ್ಲಿ ತೋರಗಲ್‌ ಸಂಸ್ಥಾನದವರಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವಿತ್ತು. ನರಸೋಜಿ ಅವರಿಗೆ ‘ಸೇನಾ ಖಾಸ್‌ ಖೇಲ್‌’ ಎಂಬ ಬಿರುದು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು.

ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತೋರಗಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನದಟ್ಟಣೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು ಎನ್ನುತ್ತವೆ ದಾಖಲೆಗಳು. ಆದರೆ, ಈಗಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕೇವಲ ಸಾವಿರದಷ್ಟಿದೆ!

(ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಾಹಿತಿ: ಬಿ.ಜಿ. ಪಾಟೀಲರು ಕೊಲ್ಲಾಪುರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧ)

**

ನಿರೂಪಣೆ: ಪಿ.ಕೆ.

Comments
ಮುಖಪುಟ

ಗೆದ್ದ ಕುಮಾರ; ಸವಾಲು ಸಾವಿರ

ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಎಚ್.ಡಿ. ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸಮತ ಗೆದ್ದ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ, ಜೆಡಿಎಸ್‌– ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಮೈತ್ರಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಂಪುಟ ವಿಸ್ತರಣೆ ಕಸರತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ.

ಮೊನ್ನೆ ಆ ಕಡೆ, ಇಂದು ಈ ಕಡೆ

ಒಂದೇ ವಾರದಲ್ಲಿ ‘ಅಧಿಕಾರ’ ಮಗ್ಗುಲು ಬದಲಾಯಿಸಿತ್ತು. ಕಳೆದ ಶನಿವಾರ ಸದನದಲ್ಲಿ ಸ್ಪೀಕರ್‌ ಪೀಠದ ಬಲ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ (ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಮೀಸಲು) ವಿರಾಜಮಾನರಾಗಿದ್ದ ನಾಯಕರೆಲ್ಲ ಶುಕ್ರವಾರ ಎಡ ಪಾರ್ಶ್ವದ ಆಸನಗಳಲ್ಲಿ (ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದವರಿಗೆ ಮೀಸಲು) ಕುಳಿತಿದ್ದರು.

ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಕೇಳಿದ್ದು ನಿಜ: ಯಡಿಯೂರಪ್ಪ

‘ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಡಿ.ಕೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್‌ ಜತೆ ಮಾತುಕತೆಯಾಡಿದ್ದು, ನಮಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದರೆ ಸ್ಥಾನ ಮಾನ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಶಾಸಕರಿಗೆ ಹೇಳಿದ್ದು ನಿಜ’ ಎಂದು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ ಬಿ.ಎಸ್‌. ಯಡಿಯೂರಪ್ಪ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಶುಕ್ರವಾರ ತಿಳಿಸಿದರು.

3 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಮುಂಗಾರು ಪ್ರವೇಶ

ನೈಋತ್ಯ ಮುಂಗಾರು ಇನ್ನು ಮೂರು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲಿದೆ. ಅಂಡಮಾನ್‌– ನಿಕೋಬಾರ್‌ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಗಾರು ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲಕರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ.

ಸಂಗತ

ಇವಿಎಂ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳು

ಮೇ 12ರಂದು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯ ಮತದಾನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮೇ 13ರ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ವಿವರವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದವು. ಆದರೆ, ‘ಪ್ರಜಾವಾಣಿ’ಯಲ್ಲಿ ಬಂದ ವಿವರಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಎರಡು ಅಂಶಗಳಿದ್ದುವು. ಈ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಓದುಗರು

ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮುಖ್ಯ

ಇವಿಎಂನ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ವಹಿಸುವ ಮುತುವರ್ಜಿಯ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ ಅದರ ದುರ್ಬಳಕೆಗೆ ಇರುವ ಅವಕಾಶಗಳತ್ತ ಕೂಡ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಗಮನಹರಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ.

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಹೆಚ್ಚುಗಾರಿಕೆ

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ಚುನಾವಣೆಯ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಪುಟ್ಟ ಪುಟ್ಟ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟುಗೂಡುವಿಕೆಗೆ ಜೀವ ಬಂದಿದೆ

ಸದನದ ಕಲಾಪ: ರಾಜಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ

ಬಿ.ಎಸ್‌. ಯಡಿಯೂರಪ್ಪ ಅವರು ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸಮತ ಕೋರುವ (ಮೇ 19) ಕಲಾಪದ ನೇರ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿತು. ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಜಾಸತ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಜನರಿಗೆ ಅದರ ನಡಾವಳಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.

ಭೂಮಿಕಾ

ಸ್ಕೂಲು ಶುರುವಾಯಿತು ತಾಯಿಗೂ ಮಗುವಿಗೂ!

ರಜೆ ಮುಗಿದು ಶಾಲೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಷ್ಟು ದಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತಸದಿಂದ ಇದ್ದ ಮಗು ಇನ್ನು ಮಣಭಾರದ ಬ್ಯಾಗ್‌ ಹೊತ್ತು ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಶಾಲೆ ಆರಂಭ ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ಮಗುವಿಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾದ ಚಟುವಟಿಕೆ ಅಲ್ಲ, ಅದು ತಾಯಂದಿರಿಗೂ ಬಿಡುವಿಲ್ಲದ ಕೆಲಸದ ಸಮಯವೇ ಹೌದು. ಮಗುವನ್ನು ಶಾಲೆಗೆ ಕಳುಹಿಸುವ ಮುನ್ನ ತಾಯಿಯೂ ಸಿದ್ಧವಾಗಬೇಕಿದೆ...

ಹುಸಿ ನಾಯಕ! ನಿಜ ನಾಯಕಿ...

ಎದುರಾಳಿಯನ್ನು ಹಣಿಯುವುದು, ಆಡಳಿತದ ದರ್ಪ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಲೋಭಕ್ಕೆ‌ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಇಂದಿನ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿನ ನಾಯಕರ ಗುಣವಿಶೇಷಣಗಳು! ಅಧಿಕಾರ ಇರುವುದು ಚಲಾಯಿಸಲಲ್ಲ - ಪ್ರೀತಿಯ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ, ತಾನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಬಳಗದ ಹಿತಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಎನ್ನುವ ನಾಯಕತ್ವದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪಾಠ ಹಾಗೂ ನಾಯಕನಿಗೆ ಇರಬೇಕಾದ ಸಾವಧಾನ, ವಿನಯ ಹಾಗೂ ತ್ಯಾಗದ ಗುಣಗಳನ್ನು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಗೃಹಿಣಿಯರಿಂದ ಕಲಿಯಬೇಕು.

ಅಮ್ಮ ದೇವರಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡವಳು... ದೇವರು ಕೈಗೆ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ!

ಶ್ರುತಿ ಹರಿಹರನ್ ಕನ್ನಡದ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಹಾಗೂ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ ನಟಿಯರಲ್ಲೊಬ್ಬರು. ಶ್ರುತಿ ಎನ್ನುವುದು ಬರಿ ಹೆಸರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅಮ್ಮನ ಅಪೂರ್ಣ ಕನಸಿನ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಎನ್ನುವ ಶ್ರುತಿ, ‘ಹೌದು, ನನ್ನಮ್ಮನೂ ಹೀಗೆಯೇ ಅಲ್ಲವೇ’ ಎಂದು ಯಾರಿಗಾದರೂ ಎನ್ನಿಸುವಷ್ಟು ತನ್ನಮ್ಮನ ಕುರಿತು ಬರೆದಿರುವ ಇಲ್ಲಿನ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಆರ್ದ್ರವಾಗಿದೆ.

ಮಾಯಿಯ ಐದು ಮುಖಗಳು

ಅಮ್ಮ ಮತ್ತು ಮಗುವಿನ ನಂಟಿನಿಂದ ರೂಪುಗಗೊಳ್ಳುವಂತಹದ್ದು ಜೈವಿಕ ತಾಯ್ತನ. ಈ ಕಳ್ಳುಬಳ್ಳಿ ಸಂಬಂಧದಾಚೆಗೂ ಕೆಲವು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ತಾಯ್ತನದ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂಥ ನಾಲ್ವರು ಅಮ್ಮಂದಿರ ಕುರಿತು ಈ ತಲೆಮಾರಿನ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಆಪ್ತ ಸ್ಪಂದನಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ.